Sporo zachowań, które z w pewnych przypadkach stają się kłopotem, na sam początek nie odróżnia się niczym szczególnym. Mogą być związane z odpoczynkiem, sposobem spędzania czasu, odreagowaniem napięcia lub kontaktem z określoną substancją. Trudność zaczyna się wówczas, gdy sposobność swobodnego wyboru stopniowo się redukuje.
Osoba może zauważać, że bardzo często myśli o danej czynności, planuje dzień z uwzględnieniem jej utworzenia lub potrzebuje większej ilości czasu, pieniędzy czy substancji, by osiągnąć tożsamy efekt jak wcześniej. Właśnie utrata kontroli jest jednym z elementów, na które zwraca się uwagę przy ocenie problemu. Uzależnienia mogą przyjmować różne formy, a ich konsekwencje nie za każdym razem pojawiają się w tej samej chwili. Niekiedy przez długi okres czasu udaje się utrzymywać pracę, obowiązki rodzinne i pozory zwyczajnego funkcjonowania, mimo że coraz więcej energii zostaje podporządkowane jednemu zachowaniu. Z zdarza się, że mogą natomiast pojawić się konflikty, problemy finansowe, zaniedbania, pogorszenie relacji lub trudności z wykonywaniem codziennych obowiązków.
Istotną rolę w rozwoju nałogu mogą odgrywać powtarzalne sytuacje, w których określone zachowanie zaczyna pełnić funkcję szybkiego sposobu radzenia sobie z napięciem. Po ciężkim dniu pojawia się wymaganie odreagowania, po konflikcie chęć odcięcia się od emocji, a w trakcie nudy wynajdowanie silnego bodźca. Z w pewnych przypadkach mózg i codzienne przyzwyczajenia zaczynają łączyć dokładnie określone okoliczności z oczekiwaniem określonej ulgi lub radości. W praktyce właśnie te skojarzenia potrafią utrudniać konwersję. Sama świadomość szkodliwych konsekwencji nie zawsze wystarcza, ponieważ potrzeba powrotu do wcześniejszego schematu może pojawiać się w szczególności wówczas, gdy człowiek jest zmęczony, zdenerwowany albo znajduje się w dobrze znanym sąsiedztwie. Walka z uzależnieniem obejmuje zatem nie tylko ograniczenie samego zachowania, niemniej jednak też rozpoznawanie sytuacji, które zwiększają ryzyko jego powtórzenia. Pomocne w ocenie własnej sytuacji może być obserwowanie, co dzieje się wprost przed pojawieniem się silnej potrzeby a także jakie skutki przynosi podjęta decyzja. Takie informacje pozwalają dokładniej dostrzec utrwalone schematy.
W sytuacji dłużej trwającego problemu pytanie, jak pokonać uzależnienie, wymaga uwzględnienioraz powodów, dla których dane zachowanie stało się ważnym elementem życia. Jeżeli było ono sposobem na radzenie sobie ze stresem, samotnością czy trudnymi emocjami, jego ograniczenie może odsłonić problemy, które przedtem były przez nie chwilowo zagłuszane. Nie oznacza to, że właściwie każdy przypadek ma takie samo podłoże. U różnych osób znaczenie mogą posiadać inne czynniki, a nierzadko występuje ich kilka jednocześnie. Dlatego rozwiązanie zastosowane przez jedną osobę nie musi odpowiadać sytuacji innej. W praktyce znaczenie ma również rodzaj uzależnienia. Przy substancjach psychoaktywnych sposób ograniczania ich przyjmowania może mieć inne konsekwencje niż przy uzależnieniach związanych z zachowaniem. W sytuacji niektórych substancji odstawienie może powodować objawy wymagające oceny medycznej, dlatego nie należy zakładać, że każdą sytuację można rozwiązać poprzez nagłe samodzielne przerwanie przyjmowania. Przy problemach o sporym nasileniu wykorzystywane są różne formy pomocy, dobierane zależnie od potrzeb, stanu zdrowia i przebiegu wcześniejszych prób zmiany.
Na utrwalanie problemu wpływa także środowisko, w którym dana osoba działa. Określone miejsca, znajomi, godziny dnia, dostęp do substancji lub sposobność wykonywania konkretnej czynności mogą uruchamiać automatyczne reakcje, zanim pojawi się świadoma decyzja. Z tego powodu zmiana codziennego rytmu bywa jednym z trudniejszych elementów całego procesu. W pewnych przypadkach należy ponownie ustalić sposób spędzania wolnego czasu, przeciwnie organizować wieczory albo ograniczyć kontakt z sytuacjami silnie związanymi z wcześniejszym zachowaniem. Nie zawsze można jednak w pełni usunąć wszystkie czynniki wywołujące potrzebę powrotu do nałogu. Praca, rodzina czy miejsce zamieszkania mogą pozostawać takie same, dlatego istotne staje się uczenie rozpoznawania momentu, w którym pojawia się impuls, oraz jego związku z konkretnymi okolicznościami. Zmiana może też wpływać na bliskich, którzy uprzednio przyzwyczaili się do określonego sposobu funkcjonowania całej rodziny. Pojawienie się nowych zasad może prowadzić do napięć, zwłaszcza gdy przez długi okres czasu problem był przemilczany lub jego konsekwencje przejmowały inne osoby. W takich sytuacjach granice, odpowiedzialność za swoje decyzje i sposób komunikowania się stają się częścią codziennych przeróbek związanych z wychodzeniem z utrwalonego schematu.
Sprawdź również informacje na stronie: Leczenie uzależnień od leków na receptę.